Kognitywne podstawy leczenia skoliozy metodą MRCST

MRCST jest umysłowo-odruchowym prostowaniem kręgosłupa. Celem metody jest utrwalanie zmniejszającej się różnicy w długości mięśni po obydwu stronach kręgosłupa.

Postawa ciała człowieka źródłowo manifestuje mechanizm wiązania procesów fizjologicznych z procesami umysłowymi. Wiązanie to jest determinowane strukturami wrodzonymi układu nerwowego, zaś kształtowane jest działaniami umysłu.

Symetryczność postawy ciała

Symetryczność postawy ciała w pozycji stojącej wyznaczona jest osią horyzontalną, strzałkową i czołową. Symetryczność postawy ciała oznacza równą długość mięśni jednoimiennych po obydwu stronach danej osi. Wyprostowany kręgosłup to utrwalone zniesienie różnicy w długości mięśni po obydwu stronach kręgosłupa. Bez utrwalania nie ma zmniejszania – i odwrotnie: bez utrwalania następują powroty do stanu poprzedniego.

W długościach mięśni szkieletowych (czyli w napięciach mięśniowych) można znaleźć to, co biologiczne, oraz to, co umysłowe. Tym samym w postawie ciała można znaleźć to, co biologiczne, i to, co umysłowe.

Taki podział nie oznacza, że człowiek wie, jakie konkretne włókna mięśniowe napinają się zgodnie z jego wolą. Człowiek mniej więcej czuje napięcie mięśni zmieniające położenie ciała, zaś potrafi dokładnie zlokalizować położenie poszczególnych elementów ciała. Potrafi dotknąć nosa palcem przy zamkniętych oczach. Potrafi też dopasować siłę mięśni do celu określonego przez umysł.

Trzeba mieć na uwadze, że podłożem umysłu jest układ nerwowy, choć procesy biochemiczne układu nerwowego nie są procesami (działaniami) umysłu. Świat biologii jest fizyczny, zaś świat umysłu jest abstrakcyjny (niefizyczny, niemierzalny) – choć jeden świat wpływa na drugi.^[1]

Biologia a umysł – dwa różne światy

Biologia potwierdza istnienie umysłowych napięć mięśniowych (tzw. napięć dowolnych wyprowadzonych z umysłu) wraz z napięciami, które nie są wyprowadzone z umysłu, lecz z biologii. Podział ten należy jednak uznać za uproszczenie poznawcze: choć podłożem umysłu jest układ nerwowy, to procesy biochemiczne układu nerwowego nie są procesami (działaniami) umysłu.

Biolodzy utożsamiają umysł z mózgiem, co ma istotny wpływ na formułowanie fizjoterapeutycznych koncepcji leczenia skoliozy.^[2]

Klasyczne metody leczenia skolioz nie uwzględniają faktu, że środowisko socjokulturowe ma – oprócz biologii – wpływ na umysł i na postawę ciała. Kultura umożliwia kształtowanie działań umysłu, które manifestowane są w zachowaniach ruchowych.^[3]

Przypadek Oksany – środowisko a postawa ciała

Na YouTube można zobaczyć film o dziewczynce wychowywanej przez psy – Oksanie, która przez sześć lat żyła w środowisku zwierząt, nie w kulturze ludzkiej. Ta przejmująca historia pokazuje, jak bardzo mylą się badacze, którzy takie pojęcia jak wzorzec ruchu, wzorzec postawy ciała, sterowanie ruchem, równowaga czy zdolności koordynacyjne sprowadzają do pojęć ogólnych wyprowadzonych wyłącznie z obserwacji ciała motorycznego.^[4]

Warto zwrócić uwagę na fakt, że postawa ciała Oksany była kopią postaw psów, z którymi żyła. Oksana, nie znając języka, nie mogła utworzyć ogólnego pojęcia „wzorzec postawy psów” – jedynie kopiowała konkretne postawy konkretnych zwierząt.

Pojęcie wzorca postawy ciała

Postawa ciała człowieka jako pojęcie abstrakcyjne – nikt nigdy nie widział ogólnej postawy ciała człowieka. Postawa ciała Jana to pojęcie konkretne – można zobaczyć Jana i jego postawę. Pojęcia ogólne, które tworzą badacze nauk pozytywnych, powstają na zasadzie abstrahowania cech fizycznych z badanych przedmiotów.

Dla kognitywistów pojęcie wzorzec postawy ciała jest pojęciem poglądowym, które nie jest wyabstrahowane jedynie z obserwacji.^[5] Dopiero taka perspektywa otwiera drzwi do pełnej dyskusji o postawie ciała człowieka.

Nie ma wystarczających podstaw, by pojęcie „wzorzec postawy ciała człowieka” budować wyłącznie w oparciu o opis wielu postaw ludzi. Fundamentem ludzkiej postawy ciała jest biologia, lecz – jak pokazuje historia Oksany – jest ona warunkowana środowiskiem umysłowym człowieka: wiedzą, kulturą, znakami, symbolami, językiem i myśleniem.

Na czym polegało prostowanie postawy ciała Oksany w środowisku socjokulturowym? Jedynym wytłumaczeniem tego zjawiska jest proces umysłowego kopiowania. Kopiowanie zachodzi tylko u człowieka, nie u zwierząt, ponieważ człowiek posiada odpowiednie predyspozycje genetyczne.^[6] Nawet ogromna siła mięśni szympansów nie pozwala im w pełni wyprostować się i chodzić jak człowiek.

Kopiowanie u Oksany postępowało szybko, gdyż nie miała ona utrwalonych błędnych wzorców umysłowych, a jej biologia była sprawna. Jej umysł – wcześniej nieukształtowany przez kulturę – szybko przyjął pionową postawę ciała, gdy trafiła do środowiska ludzkiego. Oksana nie miała specjalnej terapii prostowania – jej umysł po prostu szybko kopiował postawy osób, z którymi przebywała. Przyczynił się tym samym do generowania przez mózg impulsów nerwowych do prostowników tułowia.

Zjawisko kopiowania nie zachodzi u zwierząt, ponieważ nie mają one genetycznej kompetencji umysłowego naśladowania – mogą jedynie uczyć się behawioralnie: odtwarzać i powtarzać zachowania. Człowiek również uczy się tą drogą, lecz nie jest to jedyny mechanizm nauki.^[6]

Środowisko socjokulturowe ma znaczny wpływ na kształtowanie umysłu, zaś umysł ma znaczny wpływ na kształtowanie postawy ciała. Środowisko socjokulturowe nie warunkuje bezpośrednio postawy ciała – fizjoterapeuta nie warunkuje jej bezpośrednio. Jeżeli biologia dziecka działa prawidłowo, pytanie o postawę ciała sprowadza się do pytania o umysł.

Czym jest umysł?

Psycholodzy określają umysł jako złożony system odbioru i przetwarzania informacji. Definicja ta jest jednak niekompletna, gdyż opiera się na założeniu, że wszelka wiedza człowieka pochodzi wyłącznie ze środowiska kulturowego.

Autorska definicja określa umysł jako strukturę abstrakcyjną, której podłożem jest układ nerwowy. Tylko język stanowi ogniwo łączące układ nerwowy i umysł w przyjmowaniu, gromadzeniu, przekazywaniu i transformacji informacji aferentnej i eferentnej. Język to fonetyka (fizyczna strona języka) oraz elementy abstrakcyjne (pojęcia, znaczenia, sensy, gramatyka). Abstrakcyjny umysł jest warunkowany językiem.^[7]

Język jest wyprowadzony z językowej struktury wrodzonej oraz z doświadczenia i wiedzy przekazanej przez środowisko.

Analizując język, człowiek ma możliwość dotarcia do neurobiologicznych, wrodzonych informacji układu nerwowego oraz syntaktyczno-semantycznych informacji umysłu (m.in. wiązania pojęcia z przedmiotem, z rzeczywistością, światem, ciałem).

Przykładowo: „postawa ciała” to pojęcie poglądowe, ale „postawa ciała Jana” to pojęcie konkretne, jednostkowe. Istnieje wiele definicji człowieka, rodziny, dziecka – podobnie definicja skoliozy ulegała zmianom. Dzieje się tak, ponieważ definicje to interpretacyjne okulary, przez które porządkujemy świat z chaosu wrażeń. Pacjent, który zna definicję „skolioza to skrzywienie kręgosłupa”, swoje skrzywienie widzi wyłącznie w kategoriach geometrycznych i przestrzennych – nie dostrzega go w kategoriach napięć mięśniowych, funkcjonowania układu nerwowego, myślenia, wyobraźni ani emocji.

Ciało motoryczne a umysł

Ciało motoryczne to zbiór elementów tkanki pobudliwej (układ nerwowy i mięśniowy), kostnej i tkanek miękkich zapewniających procesy energetyczne.

Co stanowi o ludzkim zachowaniu: układ nerwowy czy umysł? Z pewnością fundamentem jest układ nerwowy, ale kluczową rolę spełnia umysł – a raczej nasza wiedza, której nośnikiem jest język. Język stanowi łącznik układu nerwowego i umysłu. Zatem tylko przez język i w języku pojawiają się umysłowe zachowania człowieka, mentalne wzory zachowań.^[7]

Myślenie a postawa ciała

Jedną z funkcji umysłu jest myślenie. Myślenie nie odbywa się wyłącznie w języku – myślimy też obrazami, emocjami i wyobrażeniami.^[8]

Myślenie jako działanie i funkcja umysłu stanowi uporządkowane sekwencje operacji poznawczych. Poznajemy własną postawę ciała przez proprioceptory cielesne rozsiane po całym ciele, a czasami przez zmysł wzroku.

Pierwszym etapem poznania postawy ciała jest zbieranie danych i łączenie ich z pojęciami. Nazwijmy ją postawą A. Potrafimy ją poznać i opisać w zdaniach. Gdy postanawiamy zmienić postawę ciała, przyjmujemy pozycję B. Poznajemy ją przez proprioceptory cielesne (i dodatkowo zmysłem wzroku, patrząc w lustro). Potrafimy ją opisać w zdaniach. Od pozycji A do pozycji B nastąpił proces energetyczny w mięśniach, sprowokowany m.in. ludzką intencją i działaniem umysłu. Pytanie o mechanizm wywoływania tej intencji należy już do obszaru kognitywistyki, nie biologii.^[5]

Pamiętajmy, że myśleniu zawsze towarzyszą nastroje i emocje.

Myślenie może być sprawne (inteligentne) lub niesprawne (nieinteligentne) – opiera się wówczas głównie na przetwarzaniu informacji. Może też być efektywne (kreatywne) lub nieefektywne (niekreatywne) – opiera się wówczas na kreowaniu informacji przez umysł. W aspekcie motywacyjnym myślenie zajmuje się ukierunkowaniem zachowania na określony cel.

Należy podkreślić, że nadmiar bodźców z mediów cyfrowych (internet, telefon, telewizja) sprzyja u dzieci tzw. myśleniu reaktywnemu, które wypiera myślenie twórcze i efektywne. Myślenie reaktywne sprowadza ludzkie zachowania do odtwarzania schematów, nie pozwalając układowi nerwowemu w pełni rozwinąć się w mózgu i mięśniach. Tymczasem dziecko w okresach wzrostowych musi wytwarzać coraz więcej i bardziej zróżnicowanych impulsów nerwowych do mięśni, by móc sprostać wzrastającym obciążeniom biodra i kręgosłupa. Siła mięśniowa zależy przede wszystkim od liczby motoneuronów i rozgałęzionej sieci nerwów w samym mięśniu, ale też od sekwencji pobudzeń w różnych sytuacjach życiowych.^[9]

Przykład kliniczny – mięsień pośladkowy środkowy

Utrzymanie poziomej miednicy w staniu na jednej nodze może opierać się na wytworzeniu dużej siły mięśnia pośladkowego środkowego nogi podporowej, ale miednica może być utrzymana również mniejszą aktywnością tego mięśnia dzięki zwiększonej aktywności mięśnia czworobocznego lędźwi po stronie przeciwnej. Dla prostego kręgosłupa nie ma to większego znaczenia, ale w skoliozie taki układ trzeba zmienić.

Klasyczna fizjoterapia nie posiada narzędzi do takiej zmiany. Zmiana taka może zajść jedynie dzięki zmianie aktywności umysłowej. Takich przykładów nieprawidłowego rozkładu napięcia mięśniowego w obrębie tułowia u osób ze skoliozą można podać wiele. Niech ten przykład posłuży do zrozumienia, dlaczego ćwiczenia w ramach MRCST mają charakter umysłowy i informacyjny, a nie wyłącznie energetyczny.

O sposobie wykorzystania rozbudowanej sieci w mózgu i samym mięśniu decyduje umysłowe działanie w ramach różnych aktywności ruchowych. Atleta ma silne mięśnie dzięki treningowi na siłowni – ale czy pozwolą mu one chodzić po linie, gdy wymagana jest precyzyjna równowaga? Kognitywnej fizjoterapii skolioz nie można traktować wyłącznie jak treningu sportowego – musi ona być równocześnie treningiem umysłowym.

Istnieje związek przyczynowy między myśleniem a funkcjonowaniem układu nerwowego.^[1] Istnieje zatem związek przyczynowy między myśleniem inteligentnym, efektywnym, motywacyjnym a generowaniem umysłowych impulsów nerwowych do mięśni. Umysłowe napięcia mięśniowe mogą być inteligentne, efektywne, motywacyjne – a nie tylko silne, stabilizacyjne czy słabe.

Świadomość postawy ciała jest ukonstytuowana na układzie nerwowym i języku. Jeżeli pacjent nie potrafi ująć w języku, czym jest napięcie izometryczne, to nie wie, kiedy ono zachodzi. Jeżeli nie potrafi ująć w języku, czym jest ograniczony zakres ruchu, to nie wie, że może mieć ograniczone zakresy ruchu kręgosłupa – choć może podejrzewać, że „coś jest nie tak”.

Podejście kognitywne w terapii MRCST

Poważny problem kognitywno-fizjoterapeutycznego leczenia skoliozy występuje wtedy, gdy pacjent kieruje swoje zachowania ruchowe według schematów klasycznej fizjoterapii opartych na uproszczonych definicjach. Pacjent powinien – w miarę możliwości – otworzyć się na nowe rozumienie swojego ciała, by móc efektywnie rozpocząć terapię MRCST i ją kontynuować. Alternatywną drogą jest przyjęcie na początku wskazań terapeutycznych na zasadzie zaufania, a pogłębianie wiedzy kognitywnej równolegle z ćwiczeniami.

Pacjent powinien zapoznawać się z kognitywną wiedzą o funkcjach umysłu równolegle z ćwiczeniami, by móc uruchomić pełny potencjał naprawczy. Analiza ukształtowania wrodzonych kompetencji popędów, pamięci, spostrzeżeń, woli i myślenia u pacjentów ze skoliozą wskazuje, że istnieje ogromny obszar do poprawy funkcji umysłowych. Brak myślenia kreatywnego u dziecka – którego przyczyna częściej tkwi w środowisku niż w samym dziecku – może być jednym z umysłowych czynników sprzyjających powstawaniu skolioz.

Klasyczny fizjoterapeuta rzadko zdaje sobie sprawę z tego, że o efektach terapii nie decyduje ona sama – gdy ukierunkowana jest wyłącznie na poprawę funkcji motorycznych – ale przede wszystkim potencjał umysłowy pacjenta.

Nośnik językowy zachowań umysłowych

Nośnikiem językowego zachowania umysłowego (ruchów dowolnych) w ramach myślenia są odpowiednie zestawy znaków układu nerwowego (zestawy eferentnych impulsów nerwowych) rejestrowanych przez wrzeciona mięśniowe. Fizyczne rejestrowanie impulsów nerwowych jako poleceń zdaniowych umysłu – poprzez struktury językowe układu nerwowego – przez wrzeciono mięśniowe umożliwia przesyłanie danych z powrotem do rdzenia i dalej do komórek roboczych mięśnia. W skrócie: impuls nerwowy „biegnie” z umysłu-mózgu nerwami do mięśnia, ale wcześniej język (umysł) musi zarejestrować informację z proprioceptora do mózgu, by mieć punkt startowy.^[7]

Wrodzona kompetencja umysłu – rozumianego jako intelekt ze sferą bioetyczną oraz rozum ze sferą moralną – decyduje o tym, że dziecko od momentu narodzin ma możliwość nauczenia się i wychowania zgodnie z wymogami środowiska socjokulturowego.

Biologiczny rozwój struktur wrodzonych układu nerwowego

Układ nerwowy zawiera informację genetyczną umożliwiającą rozwój tzw. struktur wrodzonych. Język jest spoiwem układu nerwowego i umysłu. Informacja genetyczna determinuje ich rozwój, zaś środowisko kulturowe (rodzinne, szkolne) umożliwia świadomość zachowań właśnie dzięki językowi.^[7]

Każda z osobna rozpatrywana struktura wrodzona rozwija się poprzez odpowiedni organ zmysłowy i propriocepcyjny.

Przykład 1 – uszkodzenie proprioceptorów

Jeżeli dziecko będzie miało poparzoną skórę w obrębie nogi, proprioceptory nie prześlą informacji do mózgu o położeniu nogi, gdyż będą zniszczone. Dziecko nie będzie mogło poznawać położenia nogi przez proprioceptory – z pomocą przychodzi wtedy zmysł wzroku. Wrodzona struktura propriocepcyjno-umysłowa nie rozwinie się w pełni, lecz struktura wizualno-umysłowa będzie kompensować braki tej pierwszej.

Przykład 2 – daltonizm

Jeżeli dziecko rodzi się daltonistą, nie rozwinie się u niego wrodzona struktura wizualno-intelektualna – takie dziecko nigdy nie zrozumie, czym jest czerwony kolor, nawet jeśli mama będzie mu go pokazywać tysiąc razy. Żadne nauczanie barw nie ma sensu dla jego życia umysłowego w tym zakresie.

Środowiskowe kształtowanie struktury propriocepcyjno-umysłowej

Środowiskowe kształtowanie struktury propriocepcyjno-umysłowej polega na łączeniu pojęć z odczuciami i wrażeniami pochodzącymi z ciała (proprioceptorów). Ten proces odbywa się np. w trakcie zabawy w piaskownicy.

Rodzic w pierwszym roku życia uczy dziecko wiązania pojęcia z wrażeniami pochodzącymi z ciała – np. gdy mama przytula dziecko i mówi, że je kocha. Dziecko ten rodzaj wrażeń cielesnych do końca życia będzie kojarzyło z miłością. Gdy rodzic ma mały kontakt fizyczny z dzieckiem, lecz wyraża miłość w inny sposób (np. podarunkami, rozrywką), struktura sensoryczno-intelektualna dziecka jest kształtowana niedostatecznie. Takie osoby w przyszłości mogą mieć trudności z fizycznym kontaktem z drugą osobą.^[10]

W trakcie zabawy dziecko jest bombardowane proprioceptorowymi wrażeniami ciała motorycznego, których sobie nie uświadamia, gdyż nie potrafi ich nazwać językiem. Jeżeli wrażenia te nie są nazywane pojęciami, dziecko będzie musiało w przyszłości samo powiązać wrażenia cielesne z pojęciami – lub ktoś narzuci to wiązanie: np. „ruszasz ręką powoli”, „przesuwasz szybko nogę do góry”, „O, teraz dobrze!”. Tak m.in. człowiek uczy się wiązania wrażeń cielesnych i motorycznych z pojęciami, w celu uświadomienia tych doznań. Dlatego dla jednych osób „szybko” znaczy 5 km/h, a dla innych 7 km/h.

Te pojęcia są subiektywne, gdyż pochodzą z nauczania w środowisku kulturowym w języku etnicznym i potocznym. Dzięki nauce propriocepcyjno-motorycznej dziecko ma matrycę czucia ciała i zachowań. Każdy człowiek ma nieco inne matryce poznawania ciała, bo każde środowisko nauki propriocepcyjno-motorycznej jest inne.^[5]

Nauczanie posturologiczne nie polega na dostosowywaniu położenia ciała do pożądanego wzorca geometrycznego przez komendę: „wyprostuj się”, „podnieś rękę i tak trzymaj”.

Przykład 3 – pojęcie przyjemności

Wyobraźmy sobie sytuację: rodzic pyta dziecko: „Czy ta zabawa w piaskownicy była dla ciebie przyjemna?”, przy czym dziecko nigdy wcześniej nie słyszało pojęcia „przyjemność” – dla niego to na początku tylko dźwięk. Może zadać pytanie: „Czym jest przyjemność?”, może zaniechać odpowiedzi, albo zacząć się zastanawiać nad znaczeniem tego słowa. Jedno nieznane słowo – wiele możliwych działań umysłu.

Jeżeli dziecko nie rozpoznało czym jest przyjemność na podstawie zabawy w piaskownicy, na podstawie innych doświadczeń uświadomi sobie to w przyszłości. Zachowane w pamięci obrazy zabawy pozwolą mu wtedy motywować się do zabawy, gdy pojawi się biologiczne pragnienie doznania przyjemności.

Przykład 4 – rozbudowana struktura językowa

Jeżeli dziecko ma rozbudowaną strukturę językową i bawi się dużo z rodzicami, zaczyna szybko wiązać pojęcia z wrażeniami cielesnymi. Samo buduje zdania, których nigdy wcześniej nie słyszało. Samo kreuje zachowania, których nigdy wcześniej nie wykonało. W ten sposób dochodzi do rozbudowywania gęstej sieci neuronalnych połączeń w mózgu (zjawisko neuroplastyczności mózgu) oraz gęstej sieci połączeń nerwowo-mięśniowych w samym mięśniu (neuroplastyczność mięśniowa).^[9]

Przykład 5 – świadome wytwarzanie wrażeń cielesnych

Dzięki językowi dziecko ma świadomość tego, że samo może wytwarzać wrażenia cielesne poprzez generowanie różnych ruchów ciała. Samo „naprowadza” części ciała do różnych położeń w celu uzyskania pożądanych wrażeń cielesnych, które już sobie uświadamia. Nie liczy się samo położenie ręki czy tułowia, lecz wrażenie, które dzięki temu położeniu zostaje uzyskane i uświadomione.

Podobnie kierowca prowadzący samochód poszukuje takich ustawień kierownicy, by uzyskać wrażenia zapewniające dopasowanie położenia pojazdu do drogi – nie kieruje się poleceniami w stylu „skręć o 5 stopni w prawo, teraz wyrównaj kierownicę”.

Dziecko na etapie rozwojowym nie interesuje się wiedzą o „prawidłowości” położenia ciała – interesują je wrażenia cielesne i ich powiązanie z pojęciami, gdyż tylko wtedy rozwija się jego sfera propriocepcyjno-intelektualna. Kształtuje się wówczas jego świadomość przyjemności, rozluźnienia, prędkości, gwałtowności, powolności, subtelności. Ciało dziecka jest pierwszym źródłem odkrywania pojęć abstrakcyjnych: przyjemność – nieprzyjemność, zmęczenie – wypoczynek, szybkość – powolność, ból – komfort.

Przykład 6 – rola rodzica w nauczaniu posturologicznym

Dzięki świadomości wrażeń cielesnych dziecko potrafi naprowadzać ciało do ich tworzenia i przeżywania. To, jakie wrażenie cielesne będzie wiązało się z przyjemnością czy przykrością, zależy w dużym stopniu od relacji z rodzicem i rozmowy z nim. Jeżeli takiej głębokiej więzi nie ma, dziecko jest skazane na poszukiwanie matrycy wiązania wrażeń cielesnych z pojęciami na zewnątrz: w kontakcie z rówieśnikami, w mediach cyfrowych.

Rodzic ma przywilej nauczania i wychowania dziecka w celu kształtowania jego rozwoju umysłowo-fizycznego. Służy temu mechanizm wiązania pojęcia z zachowaniami i wrażeniami, które za pomocą tego pojęcia są uświadamiane. Im więcej rodzicielskich wiązań pojęcia z wrażeniami cielesnymi w ramach nauczania posturologicznego, tym lepiej dla sieci neuronalnej mózgu i mięśni.

Jeżeli siatka pojęć związanych z ciałem jest uboga, dziecko dąży do powielania niewielu ustawień ciała, gdyż to one dają mu gwarancję trwania w strefie, którą samo pożąda i którą samo potrafi zbudować. Rodzicowi może wydawać się, że dziecko jest dynamiczne ze względu na dużą częstotliwość zmian, ale często nie dostrzega, że dziecko odtwarza te same sekwencje ruchowe.

Nauczanie posturologiczne dotyczy umysłu, nie samego mózgu ani mięśni.

Celem nauczania posturologicznego dziecka w ramach zabawy nie są same formy zabawowe, lecz uzyskanie danego wrażenia cielesnego w celu jego uświadomienia. Formy zabawowe są środkiem do osiągnięcia tego celu. Uświadomione wrażenie cielesne jest jak kompas służący w przyszłości do dysponowania zachowaniami i postawami przez umysł. Świadomość wrażeń cielesnych jest możliwa wyłącznie dzięki językowi i przez język. Bez nauczenia dziecka kojarzenia pojęć z wrażeniami cielesnymi dziecko będzie miało trudności z wiązaniem nowych pojęć z funkcjami motorycznymi.

Opisałem ten jeden mechanizm umysłowego kształtowania postawy ciała po to, by ułatwić odejście od mechanicznego odtwarzania ćwiczeń jak na siłowni czy w ramach klasycznej fizjoterapii skolioz. To dobry wstęp do rozumienia wpływu struktur wrodzonych na ludzkie życie umysłowe i motoryczne.

Wrodzone struktury układu nerwowego – przegląd

Każdy organ zmysłowy i propriocepcyjny realizuje tylko te funkcje, które są zaprogramowane w strukturze wrodzonej. Oko nie czuje zapachów, ucho nie widzi kolorów, proprioceptor nie słyszy dźwięków.

O rozwoju propriocepcyjno-zmysłowo-umysłowym dziecka decyduje:

rozwój genetycznej i wrodzonej struktury popędów, umożliwiającej skłonność organizmu do reagowania na bodźce w sposób prowadzący do celu;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury instynktów, utrzymujących życie (odżywianie się i rozmnażanie);
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury sensorycznej, umożliwiającej zmysłową rejestrację czasoprzestrzennych zjawisk, faktów, w tym dźwięków, obrazów, zapachów, dotyków;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury propriocepcyjnej, umożliwiającej propriocepcyjną rejestrację czasoprzestrzennych zjawisk ciała motorycznego;^[11]
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury emocjonalnej, umożliwiającej artykulację neurofizjologicznych stanów;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury myślowej, umożliwiającej formowanie świadomości mentalnej;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury umysłowo-intelektualnej, umożliwiającej poznanie zdroworozsądkowe, stanowiące podstawę działań praktycznych intelektu;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury umysłowo-racjonalnej, umożliwiającej poznanie aprioryczne, formalne, matematyczne, stanowiące podstawę działań teoretycznych rozumu;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury aksjologicznej, umożliwiającej formowanie wartości uniwersalnych, stanowiących podstawę konstytucji celów i wartościowych zachowań;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury normatywnej, umożliwiającej formowanie sfery moralnej, stanowiącej podstawę konstytucji zachowań moralnych;
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury językowej, umożliwiającej formowanie świadomości lingwistycznej;^[7]
rozwój genetycznej i wrodzonej struktury posturologicznej, umożliwiającej kształtowanie postawy ciała, artykulację głosek, chwytanie przedmiotów, poruszanie się, mimikę twarzy.

Nowelizacja dziedziczenia mechanizmu przyswajania danej struktury wrodzonej dokonuje się dzięki działaniom w środowisku socjokulturowym. Biologiczny układ wrodzonych kompetencji strukturalnych warunkuje m.in. poznanie postawy ciała i jej porządkowanie. Wrodzone kompetencje strukturalne odnoszą się do struktur głębokich układu nerwowego, mających charakter uniwersalny, wspólny rodzajowi ludzkiemu.

Środowisko przyrodniczo-biologiczne oraz środowisko kulturowe istotnie przyczyniają się do rozwoju (lub niedorozwoju) dziecka – kształtowania funkcji zmysłowo-propriocepcyjno-umysłowych i zachowań umysłowych, w szczególności w zakresie personalizacji i socjalizacji posturologicznej, języka i mówienia, myślenia i poznania.

Przypisy i literatura

Searle, J.R. (1992). The Rediscovery of the Mind. MIT Press. – o relacji umysłu i układu nerwowego oraz nieredukowalności procesów umysłowych do procesów biologicznych.
Damasio, A. (1994). Descartes’ Error: Emotion, Reason, and the Human Brain. Putnam. – o błędzie utożsamiania umysłu wyłącznie z mózgiem.
Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press. – o wpływie środowiska socjokulturowego na rozwój umysłowy.
Candland, D.K. (1993). Feral Children and Clever Animals. Oxford University Press. – dokumentacja przypadków dzieci wychowanych poza środowiskiem ludzkim, w tym Oksany Malaya.
Neisser, U. (1967). Cognitive Psychology. Appleton-Century-Crofts. – podstawy kognitywistyki i pojęcia poglądowe w nauce o zachowaniu.
Tomasello, M. (1999). The Cultural Origins of Human Cognition. Harvard University Press. – o unikalnej zdolności człowieka do umysłowego naśladowania i kopiowania kulturowego.
Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. MIT Press. – teoria wrodzonych struktur językowych jako podstawy rozwoju umysłu.
Pylyshyn, Z. (1973). What the Mind’s Eye Tells the Mind’s Brain. Psychological Bulletin. – o myśleniu obrazowym i jego relacji do języka.
Doidge, N. (2007). The Brain That Changes Itself. Viking Press. – neuroplastyczność mózgu i mięśni w kontekście aktywności umysłowej i ruchowej.
Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. Basic Books. – o roli fizycznego kontaktu rodzica z dzieckiem w kształtowaniu struktur sensoryczno-intelektualnych.
Gibson, J.J. (1966). The Senses Considered as Perceptual Systems. Houghton Mifflin. – ekologiczne podejście do propriocepcji i percepcji ciała.