Plecy okrągłe

Plecy okrągłe – przyczyny, objawy i leczenie

Plecy okrągłe to nadmierne wygięcie kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej, określane również jako hiperkifoza lub pogłębiona kifoza piersiowa. Postawa pacjenta jest niedbała, zgarbiona – stąd częste upominanie dzieci „siedź prosto!”. Wada ta może mieć postać wrodzoną lub nabytą i dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Charakterystyczne cechy pleców okrągłych

• pogłębiona kifoza piersiowa;
• barki oraz głowa znacznie wysunięte do przodu;
• zapadnięta klatka piersiowa;
• odstające łopatki.

Hiperkifozie może towarzyszyć spłaszczenie górnej części klatki piersiowej, zmniejszenie ruchomości stawów ramiennych oraz żeber. W konsekwencji dochodzi do zmniejszenia pojemności życiowej płuc. Oprócz zwiększonego ryzyka chorób układu oddechowego mogą pojawić się zaburzenia trawienia oraz dolegliwości ze strony gruczołów dokrewnych.

Przyczyny pleców okrągłych

Postać wrodzona

Ujawnia się w pierwszych latach życia dziecka – kręgosłup tworzy długi i regularny łuk, a jej korekcja jest niezwykle trudna. Postać wrodzona może mieć podłoże genetyczne, choć częściej wynika z wad budowy kręgów (hemikręgi, niepełne segmentacje).

Postać nabyta

Do przyczyn nabytych zalicza się:

• krzywicę – niedobór witaminy D prowadzący do osłabienia układu kostnego;
• zmiany pourazowe – następstwo urazów kręgosłupa;
• gruźlicę kręgosłupa – infekcja bakteryjna niszcząca trzony kręgowe;
• ZZSK (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa) – choroba zapalna stopniowo usztywniająca kręgosłup;
• zablokowanie stawów kręgosłupa;
• chorobę Scheuermanna – zwaną inaczej młodzieńczą kifozą lub martwicą jałową nasad trzonów kręgowych.

Choroba Scheuermanna

Choroba ta zaczyna się w wieku 10–14 lat i powodowana jest zaburzeniami wzrostu trzonów kręgów oraz postępującym ich klinowaceniem. Etiologia pozostaje dotychczas nieznana. Jeśli w porę nie zastosuje się prawidłowego leczenia, dojdzie do trwałego zeszpecenia i ograniczenia sprawności życiowej. Zniekształcenie klinowate nasad trzonów kręgowych jest procesem nieodwracalnym.

Objawami choroby są: ból w okolicy kręgosłupa, uczucie zmęczenia, stopniowe pogarszanie się postawy ciała oraz przykurcze zgięciowe w stawach biodrowych. Czasami kość krzyżowa ustawiona jest w przodopochyleniu, co skutkuje wtórnym zwiększeniem lordozy lędźwiowej i kifozy piersiowej.

Diagnostyka

Rozpoznanie pleców okrągłych opiera się na badaniu klinicznym i ocenie postawy ciała. W przypadku podejrzenia wady strukturalnej wykonuje się zdjęcie RTG kręgosłupa w projekcji bocznej. Kluczowym parametrem jest kąt kifozy mierzony metodą Cobba – norma wynosi 20–45°. Wartości powyżej 45° wskazują na hiperkifozę wymagającą leczenia. Przy chorobie Scheuermanna charakterystyczne jest klinowacenie co najmniej trzech sąsiednich trzonów kręgowych o więcej niż 5°.

Ważne jest wczesne różnicowanie wady strukturalnej (np. choroba Scheuermanna, postać wrodzona) od postawy kifotycznej funkcjonalnej, która jest w pełni odwracalna i nie wymaga leczenia ortopedycznego – wystarczy odpowiednio dobrana rehabilitacja i zmiana nawyków ruchowych.

Leczenie pleców okrągłych

Wybór metody leczenia zależy od wieku pacjenta, stopnia zaawansowania wady oraz jej przyczyny.

Rehabilitacja

Wadę powiększa długotrwałe siedzenie z przygarbionym kręgosłupem lędźwiowym i nadmiernie rozciągniętymi prostownikami grzbietu. Praca przy komputerze powinna być przeplatana ćwiczeniami w odstępach godzinnych, co minimalizuje negatywny wpływ pozycji siedzącej na kręgosłup.

Kompleksowa rehabilitacja pleców okrągłych musi zawierać:

• edukację posturalną – kształtowanie nawyku utrzymywania prawidłowej postawy ciała;
• zmianę środowiska technicznego – np. zmianę krzesła i stołu, przy którym uczy się dziecko;
• ćwiczenia rozciągające mięśnie przykurczone (głównie piersiowe i zginacze bioder) oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie osłabione (prostowniki grzbietu, mięśnie głęboke stabilizujące);
• terapię manualną – mobilizacja stawów kręgosłupa i żebrowo-kręgowych.

Gorset ortopedyczny

Przy większych kątach kifozy, szczególnie w przypadku czynnie rozwijającej się choroby Scheuermanna, stosuje się gorset ortopedyczny (np. gorset Milwaukee lub Cheneau). Gorset działa wyłącznie w czasie wzrostu kości – po jego zakończeniu nie przynosi efektów korekcyjnych.

Leczenie operacyjne

Przy bardzo dużych kątach kifozy (powyżej 70–80°) lub w przypadku nasilonych dolegliwości bólowych niereagujących na leczenie zachowawcze rozważa się zabieg chirurgiczny – stabilizację kręgosłupa z użyciem implantów. Jest to jednak ostateczność, stosowana u niewielkiego odsetka pacjentów.

Metoda MRCST w leczeniu pleców okrągłych

W gabinecie Jacka Staniszewskiego stosuje się autorską metodę MRCST, która pozwala na precyzyjną pracę z napięciami mięśniowo-powięziowymi i mobilnością struktur kręgosłupa. Metoda łączy elementy terapii manualnej z reedukacją nerwowo-mięśniową, umożliwiając skuteczną korekcję postawy nawet w zaawansowanych przypadkach hiperkifozy funkcjonalnej. Dzięki indywidualnie dobranym protokołom terapeutycznym pacjent uczy się prawidłowych wzorców ruchowych, które utrzymują efekty terapii na długo po jej zakończeniu.

Profilaktyka

Zapobieganie plecom okrągłym opiera się przede wszystkim na:

• ergonomii miejsca nauki i pracy – odpowiednie krzesło, wysokość blatu, monitor na poziomie oczu;
• aktywności fizycznej – szczególnie polecane są pływanie, piłka siatkowa, gimnastyka oraz sporty symetryczne angażujące mięśnie grzbietu;
• ograniczeniu czasu spędzanego przy ekranach – zwłaszcza u dzieci i młodzieży;
• odpowiednim materacu – podłoże do spania powinno zapewniać fizjologiczne podparcie kręgosłupa;
• regularnych badaniach kontrolnych u fizjoterapeuty lub ortopedy w okresie intensywnego wzrostu dziecka.

Rokowanie

Rokowanie zależy przede wszystkim od przyczyny wady i momentu rozpoczęcia leczenia. Postać funkcjonalna – jeśli zostanie wcześnie wykryta – poddaje się pełnej korekcji. Choroba Scheuermanna leczona w trakcie wzrostu daje dobre wyniki, jednak zniekształcenia strukturalne są nieodwracalne. Im wcześniej wdroży się rehabilitację i zmianę nawyków posturalnych, tym lepsze i trwalsze efekty terapii. Kluczem do sukcesu jest systematyczność i zaangażowanie zarówno pacjenta, jak i jego rodziców.