Posturalny odruch bezwarunkowy
Każdy organizm rozwija się w określonym środowisku. Zmiany w otoczeniu wywołują odpowiednie zmiany w jego funkcjonowaniu.
Analogicznie mózg posturalny, czyli struktury podkorowe będące nośnikiem neurofizjologicznych procesów posturalnych, rozwija się w środowisku ciała motorycznego. Zmiany zachodzące w ciele i otoczeniu wpływają na funkcjonowanie mózgu posturalnego.
Aby organizm mógł istnieć posturalnie, musi zachowywać równowagę między wymaganiami środowiska a własnymi możliwościami. Muszą więc istnieć określone, bezwarunkowe reakcje posturalne na bodźce pochodzące z otoczenia.
Podobnie mózg posturalny może spełniać swoje funkcje wtedy, gdy zachowana jest równowaga między wymaganiami środowiska — takimi jak grawitacja — wymaganiami ciała motorycznego i możliwościami samego mózgu. Oznacza to konieczność wykształcenia reakcji na bodźce z ciała oraz bodźce środowiskowe.
Regulacja równowagi między mózgiem posturalnym, ciałem i środowiskiem dokonuje się dzięki odruchom.
Odruch jako automatyczna reakcja
Odruch — z łacińskiego *reflexus* — jest mimowolną reakcją organizmu na bodziec pochodzący z jego wnętrza albo ze środowiska. Może przejawiać się jako czynność ruchowa, wydzielnicza lub wydalnicza. Zachodzi za pośrednictwem ośrodkowego układu nerwowego.
Jako sprzężenie zwrotne odruch stanowi utrwalony, automatyczny i powtarzalny sposób reagowania na konkretny bodziec. Zachodzi z udziałem ośrodkowego układu nerwowego, lecz bez udziału świadomości.
Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje odruchów:
- bezwarunkowy, czyli wrodzony — na przykład cofnięcie ręki po oparzeniu;
- warunkowy, czyli nabyty — na przykład zasłonięcie ust podczas ziewania.
Analogicznie można mówić o posturalnym odruchu bezwarunkowym, na przykład reakcji równoważnej na popchnięcie, oraz o odruchu warunkowym, takim jak reakcja posturalna podczas wchodzenia po drabinie.
Biologiczna podstawa przystosowania
Odruch bezwarunkowy stanowi bezpośredni wynik realizacji informacji genetycznej. Jest bezpośrednią reakcją na bodziec: przykładem może być wydzielanie enzymów trawiennych podczas jedzenia albo napięcie mięśnia w odpowiedzi na uraz.
W czasie jedzenia na receptory smakowe działają różne przedmioty i substancje. Organizm nie zareaguje jednak tak samo na łyżeczkę i na pokarm. Odruch bezwarunkowy jest specyficzną reakcją na bodziec biologicznie istotny. W moim modelu może on następnie stanowić podstawę posturalnego odruchu warunkowego i reakcji Neurofizjologii Posturalnej.
Funkcjonowanie mózgu posturalnego zależy od wrodzonych mechanizmów regulacyjnych, które pozwalają przystosować się do zmiennych reakcji ciała. Podobnie noworodek po urodzeniu korzysta z mechanizmów umożliwiających adaptację do nowego środowiska i samodzielnego życia.
Reakcje bezwarunkowe uruchamiają bodźce organiczne, sygnalizujące potrzebę pokarmu, odpoczynku lub ruchu, a także bodźce z otoczenia ważne dla organizmu. Kaszel po dostaniu się ciała obcego do dróg oddechowych jest odruchem bezwarunkowym. Wydzielanie śliny po kontakcie pokarmu ze śluzówką jamy ustnej jest odruchem pokarmowym. Automatyczna reakcja mięśni stabilizujących po utracie podparcia jednej nogi jest posturalnym odruchem równowagi.
Odruchy bezwarunkowe są wrodzone, typowe dla gatunku i przekazywane dziedzicznie. Tworzą mechanizmy podtrzymujące życie. Łańcuchy takich odruchów budują instynkty, na przykład ssanie, reakcje obronne, oddychanie, kaszel czy mruganie.
Posturalne odruchy bezwarunkowe pozwalają Neurofizjologii Posturalnej przystosowywać organizm do życia w środowisku. W drugiej części opisuję, jak na ich podstawie powstają odruchy nabyte.
